Haec habui dicere - to właśnie chciałem powiedzieć.

Suma Teologiczna - Tom 8, Teologia, Suma Teologiczna

aaaaSuma Teologiczna - Tom 8, Teologia, Suma Teologicznaaaaa

ŚW. TOMASZ Z AKWINU
SUMA TEOLOGICZNA
Tom 8
_________________________
RZĄDY BOŻE
1. 103-119
Przełożył i objaśnieniami zaopatrzył
o. Pius BEŁCH, O.P.
"Jak najgoręcej pragniemy, by z każdym dniem wzrastała liczba
ludzi czerpiących z dzieł Tomasza z Akwinu oświatę i naukę;
dotyczy to nie tylko księży i ludzi wielkiej nauki... Wielce też sobie
życzymy, by ze względu na potrzeby Chrześcijaństwa coraz więcej
wydobywano skarbów z jego wskazań. Trzeba więc jego pisma
tłumaczyć i wydawać w jak największej ilości języków..."
Papież Jan XXIII, 16 września 1960
(AAS. 25.X.1960)
NAKŁADEM KATOLICKIEGO OŚRODKA
WYDAWNICZEGO "VERITAS"
4-8, PRAED MEWS, LONDON, W.2.
ZAWARTOŚĆ TOMU 8
1. Od wydawnictwa
2. Traktat: O RZĄDACH BOŻYCH (l. 103-119)
3. Odnośniki do tekstu
4. Objaśnienia tłumacza
5. Skorowidz; nazw i rzeczy
6. Spis treści tomu 8.
2
OD WYDAWNICTWA
I. W sprawie poprawek błędów w wydrukowanych tomach (errata):
Posiadaczy wydanych już tomów
SUMY
prosimy o skontrolowanie czy znajdują się w
nich karteczki z erratami. Dla orientacji podajemy poniższą tabelkę:
a.
tomy, w których erraty nie drukowano : - 9, 11.12. 14.25.29;
b.
tomy w których erratę drukowano wewnątrz tomu:
tom 10 na stronie 13-14 lub osobno;
tom 15 na stronie 327 i osobno;
tom 16 na stronie 385-386;
tom 18 na stronie 372;
tom 26 na stronie 369;
c.
tomy n do których erratę drukowano w innych tomach:
do tomu 21 w tomie 24 na stronie 230;
do tomu 24 w tomie 22 na stronie383-384;
d.
erratę drukowano na osobnych kartkach do tomów . 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 10. 15. 17. 19.
20. 22. 28.
W tomie 7-mym ważne są erraty drukowane na 4-ch stronach.
W razie zauważonych braków prosimy o zwrócenie się do Wydawnictwa o
uzupełnienie.
II. Jeszcze 9 tomów ........
W przedmowie do poprzedniego tomu
Sumy
pod tytułem
Człowiek
popatrzyliśmy w
przeszłość 20 lat. W tym czasie wydaliśmy 25 tomów. Wskazaliśmy, że „na druk czeka
jeszcze 9 tomów
Sumy
i 1 tom zawierający skorowidz - klucz do całości dzieła”.
Tom niniejszy zaczyna przyszłość tego, co jeszcze ma być wydane. Do wydania
pozostaje jeszcze osiem tomów i jeden tom indeksów. Z tego następny tom
O
małżeństwie
w przekładzie o. F. W. Bednarskiego O.P. jest w druku. Na druk czeka tom
O charyzmatach,
zaś inne są w tłumaczeniu.
Jest uzasadniona nadzieja, iż w ciągu następnych 3-4 lat całość osiągnie koniec.
Dzięki ofiarom mamy za co drukować dwa następne tomy oraz zakupiliśmy papier
na druk całości. Ufamy, że dalsza pomoc ofiarodawców umożliwi druk pozostałych
tomów. Ofiary te umożliwią wysłanie około 1200 egzemplarzy każdego tomu do
seminariów duchownych i naukowców w Polsce.
3
ZAGADNIENIE 103
OGÓLNIE O RZĄDACH BOGA NAD STWORZONYMI /1/
Ukończyliśmy dociekania nad stwarzaniem rzeczy i ich podziałem. Zostają nam jeszcze
rządy [Boga] nad światem. Omówimy je najpierw ogólnie, a potem w szczególności
zajmiemy się ich skutkami. Co do pierwszego nasuwa się osiem pytań: 1. Czy świat jest
przez kogoś rządzony? 2. Co jest celem rządów nad światem? 3. Czy jest rządzony przez
kogoś jednego? 4. Jakie są skutki tychże rządów? 5. Czy wszystko podlega Bożym
rządom? 6. Czy Bóg zarządza wszystkim bezpośrednio? 7. Czy niekiedy rządy Boże
mogą nie być skuteczne? 8. Czy coś może oprzeć się Bożej Opatrzności?
Artykuł 1
CZY ŚWIAT JEST PRZEZ KOGOŚ RZĄDZONY?
Zdaje się, że świat przez nikogo nie jest rządzony, bo:
1. Te rzeczy bywają rządzone, które są kierowane ku celowi lub działają dla celu.
Lecz rzeczy naturalne, które stanowią przeważającą część świata, ani nie kierują się ku
celowi ani nie działają dla celu, gdyż nie poznawają celu. A więc świat nie jest rządzony.
2. Rządy właściwie rozciągają się nad tymi rzeczami, które poruszają się ku
czemuś. Lecz, jak się zdaje, świat nie porusza się ku czemuś, ale widać w nim stałość. A
więc świat nie jest rządzony.
3. To, co zawiera w sobie konieczność kierującą ku jednemu, nie potrzebuje rządcy
z zewnątrz. Lecz główne części świata w swoich czynnościach i ruchach ulegają jakiejś
konieczności kierującej je ku jednemu. A więc świat nie potrzebuje rządów nad sobą.
Wbrew
temu są słowa Pisma św.: „Twoja, Ojcze, opatrzność zarządza [wszystkim]”
1
; zaś
u Boecjusza czytamy: „ O, Ty, który zarządzasz światem według odwiecznie powziętego
planu”
2
.
Odpowiedź:
Zdaniem niektórych starożytnych filozofów /2/ nikt nie sprawuje rządów nad
światem, a wszystko dzieje się w nim drogą przypadku. To ich mniemanie okazuje się
jednak niemożliwe z dwóch powodów. Po pierwsze, wynika to z wymowy samych
rzeczy. Widzimy bowiem, jak w rzeczach naturalnych dochodzi do skutku to, co lepsze i
to albo zawsze, albo w większości wypadków; a to może zachodzić tylko wtedy, gdy
jakaś opatrzność prowadzi naturalne rzeczy ku dobru jako celowi - a to właśnie znaczy:
rządzić. Sam przeto niewątpliwy porządek istniejący w rzeczach jasno dowodzi istnienia
rządów nad światem. Cycero
3
- powołując się na Arystotelesa
4
- obrazuje tę myśl takim
przykładem: gdy ktoś wejdzie do domu należycie uporządkowanego, sam porządek
panujący w domu nasunie mu myśl o istnieniu myślącego gospodarza [ zaprowadzającego
i utrzymującego ów porządek]. Po drugie, do tego samego wiedzie wzgląd na Bożą
dobroć, która - jak to widać z powyższych
5
- powołała rzeczy do bytu. Skoro bowiem
4
„rzeczą najlepszego twórcy jest tworzyć najlepsze rzeczy”
6
, nie licowało z najwyższą
dobrocią Boga, by rzeczy przez Siebie utworzone nie doprowadził do stanu doskonałego.
Końcową zaś doskonałością każdej rzeczy jest osiągnięcie celu. Stąd też do Bożej dobroci
należy ton aby - jak powołała rzeczy do istnienia - tak też doprowadziła je do celu; a to
właśnie znaczy: rządzić.
Na 1. W dwojaki sposób jakaś rzecz bywa poruszana ku celowi lub działa ze
względu nań. Pierwszy, gdy ona sama prowadzi siebie do celu; chodzi tu o człowieka i
inne rozumne stworzenia. Istoty te poznawają treść celu i środków doń wiodących. Drugi,
gdy jest poruszana lub kierowana do celu przez kogoś, tak jak strzała jest kierowana do
celu przez łucznika, który poznaje cel, nie zaś strzała. Zatem jak ruch strzały ku
określonemu celowi uwidacznia, że strzała jest kierowana przez jakąś istotę poznającą,
tak ustalony bieg rzeczy naturalnych nie mających poznawania jasno wskazuje na ton że
światem rządzi jakaś myśl. /3/
Na 2. We wszystkich rzeczach stworzonych jest coś stałego: przynajmniej materia
pierwsza; i jest także coś, co należy do ruchu, o ile on obejmuje również i działanie. W
odniesieniu do tych obydwu stanów rzecz potrzebuje rządów nad sobą, gdyż to, co w
rzeczach jest stałe, obróciłoby się w nicość (jako że jest z nicości), o ile by - o czym
niżej
7
- ręką rządzącego nie było zachowane w bycie.
Na 3. Owa naturalna konieczność tkwiąca w rzeczach, które są skierowane ku
jednemu, /4/ została wrażona w nie przez rządzącą myśl Boga - Boga prowadzącego te
rzeczy do celu; podobnie jak konieczność, która daje pęd strzale, by zmierzała do
wyznaczonego Celu, jest wrażoną w tę strzałę myślą i siłą łucznika, a nie strzały.
Zachodzi tu jednak różnica: to bowiem, co stworzenia otrzymują od Boga, jest ich naturą;
natomiast ton co człowiek wraża i wyciska w rzeczach naturalnych wbrew ich naturze,
jest gwałtem. Zatem, jak konieczność narzucona gwałtem ruchowi strzały, ujawnia
kierunek strzały nadany przez łucznika, tak konieczność naturalna stworzeń ujawnia
rządy Bożej opatrzności.
Artykuł 2
CZY CELEM RZĄDÓW NAD ŚWIATEM JEST COŚ POZA ŚWIATEM?
Zdaje się, że celem rządów nad światem nie jest coś poza światem, bo:
1. Celem rządzenia rzeczą jest ton ku czemu rządzona rzecz bywa prowadzona.
Otóż tym, ku czemu jakaś rzecz bywa prowadzona, jest jakoweś dobro istniejące w samej
rzeczy n podobnie jak chorego doprowadza się do zdrowia, które jest jednym z dóbr w
nim istniejących. A więc celem rządzenia rzeczami nie jest jakieś zewnętrzne dobro, ale
jakieś dobro tkwiące w samych rzeczach.
2. Zdaniem Filozofa: „Spośród celów jedne to czynności, inne to dzieła”
1
, tj.
dokonania. Otóż nic z tego, co jest zewnątrz całego wszechświata, nie może być dziełem
dokonanym, zaś czynności są w tych, którzy je wykonują. Zatem nic, co jest zewnątrz,
nie może być celem rządzenia rzeczami.
5



Odnośniki

Cytat


Idąc po prostej drodze, najczęściej pokonujemy ją zygzakiem. Kamil Ejsymont
Errare humanum est, in errore perservare stultum - błądzić jest rzeczą ludzką, trwać w błędzie - głupotą. Seneka Starszy
Eadem aut turpia aut honesta - te same postępki mogą być albo haniebne, albo szlachetne. Seneka
Do nas należą tylko godziny. A godzina szczęścia znaczy wiele. Theodor Fontane
A z wierszy napisanych chyba ten nie umrze, co nie bał się stać prawdą lub stał się muzyką. Jan Twardowski (ur. 1915)